Đau họng khi nuốt nước bọt - các bài thuốc dân gian dễ áp dụng

Đau họng khi nuốt nước bọt là một triệu chứng phổ biến, báo hiệu vùng niêm mạc họng đang bị tổn thương hoặc viêm nhiễm. Cảm giác đau, rát, vướng víu ngay cả khi không ăn uống có thể gây ra nhiều phiền toái, ảnh hưởng đến giao tiếp, ăn uống và chất lượng cuộc sống hàng ngày.

Ngoài cảm giác đau khi nuốt nước bọt, bạn có thể chú ý đến các biểu hiện đi kèm sau:

• Cảm giác khô, ngứa hoặc cộm vướng trong cổ họng.
• Cổ họng đỏ, sưng tấy khi soi gương.
• Amidan sưng đỏ, có thể có các đốm trắng hoặc mủ.
• Giọng nói trở nên khàn hoặc thô hơn bình thường.
• Ho khan hoặc ho có đờm.
• Sốt nhẹ, ớn lạnh, đau đầu và mệt mỏi.

Tình trạng này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ các bệnh nhiễm trùng thông thường đến các yếu tố môi trường. Việc hiểu rõ bản chất của vấn đề là bước đầu tiên và quan trọng nhất để có thể lựa chọn phương pháp xử lý phù hợp và kịp thời.

Cảm giác đau rát ở cổ họng khi nuốt nước bọt có thể được kích hoạt bởi nhiều yếu tố khác nhau. Hiểu được nguyên nhân sẽ giúp chúng ta có hướng xử lý phù hợp hơn.

• Nhiễm virus: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất, chiếm khoảng 80% các trường hợp đau họng. Các loại virus gây cảm lạnh thông thường, cúm, sởi, thủy đậu đều có thể gây viêm và đau họng.
• Nhiễm vi khuẩn: Vi khuẩn, đặc biệt là liên cầu khuẩn nhóm A (Streptococcus pyogenes), có thể gây ra viêm họng liên cầu khuẩn với các triệu chứng thường nặng hơn so với virus, chẳng hạn như sốt cao và sưng hạch bạch huyết.
• Dị ứng: Phản ứng dị ứng với phấn hoa, lông động vật, nấm mốc hoặc bụi có thể gây ra tình trạng chảy dịch mũi sau, khiến dịch nhầy chảy xuống cổ họng và gây kích ứng, ngứa và đau.
• Không khí khô: Hít thở không khí khô, đặc biệt là trong môi trường sử dụng điều hòa hoặc máy sưởi, có thể làm mất đi độ ẩm tự nhiên của niêm mạc họng, gây cảm giác khô rát và đau.
• Chất kích thích: Khói thuốc lá, ô nhiễm không khí, hóa chất hoặc thậm chí là ăn đồ ăn quá cay nóng cũng có thể gây kích ứng trực tiếp lên niêm mạc họng.
• Trào ngược dạ dày thực quản (GERD): Axit từ dạ dày trào ngược lên thực quản và cổ họng có thể làm tổn thương niêm mạc, gây ra cảm giác nóng rát và đau họng, đặc biệt là vào buổi sáng.

Nguy cơ tiến triển thành bệnh lý phức tạp

Một cơn đau họng tưởng chừng đơn giản có thể là dấu hiệu ban đầu của một tình trạng viêm nhiễm. Nếu không được quan tâm và xử lý đúng cách, tình trạng viêm có thể lan rộng và trở nên nghiêm trọng hơn. Từ một đợt viêm họng cấp tính, bệnh có thể tiến triển thành các vấn đề sức khỏe phức tạp hơn như viêm amidan hốc mủ, áp-xe quanh amidan, viêm thanh quản gây khản tiếng kéo dài, thậm chí mất tiếng. Trong trường hợp nhiễm trùng do vi khuẩn, đặc biệt là liên cầu khuẩn, nếu không được xử lý phù hợp, vi khuẩn có thể lây lan sang các bộ phận khác của cơ thể, gây ra viêm tai giữa, viêm xoang.

Về lâu dài, các biến chứng nghiêm trọng hơn như sốt thấp khớp (ảnh hưởng đến tim, khớp, não) hoặc viêm cầu thận sau nhiễm liên cầu khuẩn cũng có thể xảy ra, dù hiếm gặp. Do đó, việc xem nhẹ triệu chứng ban đầu có thể dẫn đến những hậu quả không mong muốn cho sức khỏe tổng thể.

Ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống

Ngoài những nguy cơ về bệnh lý, đau họng kéo dài còn tác động tiêu cực đến sinh hoạt hàng ngày. Cảm giác đau rát liên tục khiến việc ăn uống trở thành một cực hình.

Người bệnh có xu hướng ăn ít đi, uống không đủ nước, dẫn đến nguy cơ suy nhược cơ thể và mất nước, làm chậm quá trình hồi phục. Giao tiếp cũng trở nên khó khăn khi mỗi lần nói chuyện đều gây đau hoặc giọng nói bị khản đặc. Điều này ảnh hưởng lớn đến công việc, học tập và các mối quan hệ xã hội. 

Giấc ngủ cũng có thể bị gián đoạn bởi các cơn ho hoặc cảm giác khô rát cổ họng, gây mệt mỏi và uể oải vào ngày hôm sau. Sự khó chịu dai dẳng này làm giảm sút tinh thần, khiến người bệnh dễ cáu kỉnh và mất tập trung. Chính vì vậy, việc chủ động chăm sóc và làm dịu cơn đau họng ngay từ đầu không chỉ là bảo vệ sức khỏe mà còn là duy trì chất lượng cuộc sống.

Y học cổ truyền đã lưu giữ nhiều bài thuốc đơn giản nhưng hữu ích để làm dịu các triệu chứng đau họng. Các loại thảo dược này thường có sẵn trong vườn nhà hoặc dễ dàng tìm mua.

Các thảo dược tự nhiên

Gừng và mật ong

Gừng có đặc tính làm ấm, trong khi mật ong giúp làm dịu niêm mạc. Thái vài lát gừng tươi, hãm với nước nóng trong 10 phút, sau đó thêm 1-2 thìa mật ong và vài giọt chanh để uống khi còn ấm.

Lá trầu không

Giã nát 3-5 lá trầu không, chắt lấy nước cốt rồi pha với một chút nước ấm để súc họng hoặc uống từng ngụm nhỏ.

Tỏi

Tỏi chứa các hợp chất có hoạt tính kháng khuẩn. Bạn có thể nhai một tép tỏi sống hoặc giã nát tỏi, trộn với mật ong và nuốt từ từ để các hoạt chất tiếp xúc với vùng họng bị viêm.

Hoa đu đủ đực

Lấy khoảng 10-15g hoa đu đủ đực tươi, trộn với một ít đường phèn rồi đem hấp cách thủy. Chắt lấy nước uống nhiều lần trong ngày. Bài thuốc này đặc biệt hữu ích cho các trường hợp đau họng kèm ho.

Diếp cá

Xay một nắm lá diếp cá tươi với một ít nước lọc, chắt lấy nước cốt để uống. Vị có thể hơi tanh nhưng hiệu quả làm mát và dịu họng rất tốt.

Hoa đu đủ đực là thảo dược có tác dụng giảm đau họng, giảm ho

Sử dụng dung dịch xịt họng thảo dược

Nhiều loại cây thuốc quý như kim ngân hoa, hoàng cầm, hoàng bá, bạch chỉ, ngũ vị tử, trần bì... cũng được biết đến với công dụng hỗ trợ thanh nhiệt, giải độc, giảm viêm cho vùng họng. Chúng thường được kết hợp trong các bài thuốc sắc hoặc các sản phẩm bảo vệ sức khỏe dạng viên, siro, hoặc dung dịch xịt.

Ngày nay, nhiều loại thảo dược đã được bào chế dưới dạng dung dịch xịt họng tiện lợi, giúp đưa hoạt chất tác động trực tiếp lên vùng niêm mạc bị tổn thương. Để các dung dịch này phát huy tác dụng tốt, bạn có thể tham khảo hướng dẫn sử dụng chung sau:

• Chuẩn bị: Lắc kỹ chai trước khi dùng. Để tăng hiệu quả, trước khi xịt bạn có thể rửa họng bằng cách nuốt vài miếng thức ăn khô (như bánh mì) để làm trôi lớp dịch nhầy, sau đó nuốt vài ngụm nước ấm.
• Liều lượng: Xịt vào họng khoảng 6-8 lần mỗi ngày, mỗi lần cách nhau 2-3 giờ. Liều lượng thông thường cho người lớn là 3 nhịp xịt mỗi lần và trẻ em là 2 nhịp xịt mỗi lần.
• Sau khi xịt: Cố gắng không ăn hoặc uống bất cứ thứ gì trong vòng 20 phút sau khi xịt để các hoạt chất có đủ thời gian thẩm thấu và phát huy tác dụng tại chỗ.

Xây dựng lối sống lành mạnh

Phòng bệnh hơn chữa bệnh. Việc xây dựng và duy trì những thói quen tốt hàng ngày là cách hữu hiệu nhất để bảo vệ cổ họng và hệ hô hấp khỏi các tác nhân gây bệnh.

• Uống đủ nước: Giữ cho cơ thể đủ nước, đặc biệt là nước ấm, giúp niêm mạc họng luôn ẩm và hoạt động tốt. Nước cũng giúp làm loãng dịch nhầy, tránh tình trạng ứ đọng gây kích ứng.
• Chế độ dinh dưỡng cân bằng: Tăng cường ăn các loại rau xanh, trái cây giàu vitamin C, kẽm và các chất chống oxy hóa để nâng cao sức đề kháng chung của cơ thể. Các thực phẩm như cam, chanh, bông cải xanh, tỏi, gừng nên được bổ sung thường xuyên vào thực đơn.
• Tránh xa các chất kích thích: Hạn chế tối đa việc hút thuốc lá và tránh xa môi trường có khói thuốc. Khói thuốc là một trong những tác nhân hàng đầu gây kích ứng và tổn thương niêm mạc đường hô hấp. Rượu bia và đồ uống có cồn cũng có thể làm khô họng, nên sử dụng một cách điều độ.

Giữ gìn vệ sinh và môi trường sống

Môi trường xung quanh và thói quen vệ sinh cá nhân có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cổ họng.

• Rửa tay thường xuyên: Đây là biện pháp đơn giản nhưng cực kỳ quan trọng để ngăn ngừa sự lây lan của virus và vi khuẩn. Hãy rửa tay bằng xà phòng và nước sạch trong ít nhất 20 giây, đặc biệt là trước khi ăn và sau khi tiếp xúc với người bệnh hoặc môi trường công cộng.
• Giữ ẩm không khí: Nếu không khí trong nhà hoặc văn phòng quá khô, hãy sử dụng máy tạo độ ẩm. Điều này đặc biệt cần thiết vào mùa đông hoặc khi sử dụng điều hòa liên tục.
• Vệ sinh họng miệng hàng ngày: Súc miệng bằng nước muối sinh lý vào buổi sáng và buổi tối giúp làm sạch khoang miệng và cổ họng, loại bỏ vi khuẩn và các tác nhân gây kích ứng.
• Giữ ấm cổ: Khi thời tiết chuyển lạnh, việc quàng khăn ấm sẽ giúp bảo vệ cổ họng khỏi không khí lạnh, một yếu tố dễ gây viêm họng.
• Tránh la hét, nói quá nhiều: Sử dụng giọng nói một cách hợp lý, tránh la hét hoặc nói lớn trong thời gian dài để không làm tổn thương dây thanh quản và niêm mạc họng.

Bằng cách thực hiện đều đặn những thói quen này, bạn có thể tạo ra một hàng rào bảo vệ vững chắc cho cổ họng, giảm thiểu tần suất mắc các bệnh về đường hô hấp.

Lưu ý: Nếu các triệu chứng đau họng kéo dài, trở nên nghiêm trọng hoặc đi kèm với sốt cao, khó thở, hãy tìm đến sự tư vấn của các chuyên gia y tế.