Suy giảm chức năng gan: những nguyên nhân ít người biết

Những nguyên nhân phổ biến

Suy giảm chức năng gan là tình trạng các tế bào gan bị tổn thương, khiến gan không thể thực hiện đầy đủ các vai trò của mình như chuyển hóa, giải độc, và tổng hợp protein. Nhiều người thường chỉ nghĩ đến rượu bia là tác nhân duy nhất, nhưng thực tế có nhiều nguyên nhân khác đang âm thầm hủy hoại lá gan hàng ngày.

• Virus viêm gan: Các virus viêm gan A, B, C, D, E là nguyên nhân hàng đầu gây tổn thương gan cấp và mãn tính. Đặc biệt, viêm gan B và C có thể tiến triển thành xơ gan và ung thư gan nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời.
• Tác dụng phụ của thuốc: Việc lạm dụng hoặc sử dụng không đúng chỉ định một số loại thuốc như thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs), kháng sinh, thuốc điều trị lao, thậm chí cả một số loại thuốc hạ sốt, giảm đau thông thường cũng có thể gây độc cho gan. Các phụ liệu trong sản xuất thuốc kém chất lượng cũng là một yếu tố nguy cơ.
• Độc tố từ môi trường và lối sống: Hút thuốc lá và tiêu thụ rượu bia trong thời gian dài là những thói quen tàn phá gan nặng nề. Rượu được chuyển hóa trực tiếp tại gan, tạo ra các chất gây viêm và tổn thương tế bào gan. Khói thuốc chứa hàng ngàn hóa chất độc hại, làm tăng gánh nặng giải độc cho gan.

Yếu tố nguy cơ và những thói quen xấu ít ngờ tới

Bên cạnh các nguyên nhân trực tiếp, nhiều yếu tố nguy cơ và thói quen sinh hoạt hàng ngày cũng góp phần làm suy yếu chức năng gan mà chúng ta thường bỏ qua.

• Chế độ ăn uống không khoa học: Một chế độ ăn quá nhiều dầu mỡ, chất béo bão hòa, đường và thực phẩm chế biến sẵn buộc gan phải làm việc quá sức để chuyển hóa, dẫn đến tình trạng gan nhiễm mỡ. Ngược lại, ăn ít rau xanh, trái cây và chất xơ làm giảm khả năng chống oxy hóa và giải độc của cơ thể.
• Thừa cân, béo phì: Tình trạng này thường đi kèm với bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD), một trong những bệnh gan phổ biến nhất hiện nay. Lượng mỡ thừa tích tụ trong gan gây viêm và có thể tiến triển thành xơ gan.
• Lối sống ít vận động: Việc ngồi lâu, thiếu hoạt động thể chất làm chậm quá trình trao đổi chất, tăng nguy cơ tích tụ mỡ trong gan và làm giảm hiệu quả hoạt động của các cơ quan.
• Áp lực tâm lý, căng thẳng kéo dài: Stress không chỉ ảnh hưởng đến hệ thần kinh mà còn có thể tác động tiêu cực đến chức năng gan thông qua việc thay đổi nội tiết tố và gây ra các phản ứng viêm trong cơ thể.
• Tiếp xúc với hóa chất độc hại: Việc tiếp xúc với các kim loại nặng như chì, thủy ngân, hoặc các hóa chất công nghiệp, thuốc trừ sâu mà không có biện pháp bảo hộ đầy đủ cũng là một nguyên nhân tiềm ẩn gây tổn thương gan.

Gan là một cơ quan có khả năng bù trừ rất tốt, do đó các dấu hiệu suy giảm chức năng ở giai đoạn đầu thường không rõ ràng và dễ bị nhầm lẫn với các vấn đề sức khỏe thông thường khác. Việc nhận biết sớm những triệu chứng này là vô cùng quan trọng để có biện pháp can thiệp kịp thời.

• Mệt mỏi kéo dài không rõ nguyên nhân: Đây là một trong những triệu chứng phổ biến nhất. Cảm giác mệt mỏi, uể oải, thiếu năng lượng ngay cả khi đã nghỉ ngơi đủ có thể là dấu hiệu gan đang phải vật lộn để thực hiện chức năng giải độc.
• Rối loạn tiêu hóa: Người bệnh có thể cảm thấy chán ăn, ăn không ngon miệng, đầy bụng, khó tiêu, buồn nôn hoặc nôn. Gan sản xuất mật để tiêu hóa chất béo, khi chức năng gan suy giảm, quá trình này bị ảnh hưởng, dẫn đến các triệu chứng trên.
• Nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu: Sự thay đổi màu sắc của nước tiểu và phân là dấu hiệu cảnh báo bilirubin, một sản phẩm của quá trình phá vỡ hồng cầu, không được gan xử lý hiệu quả.
• Ngứa da, nổi mề đay, mụn nhọt: Khi gan không thể loại bỏ hết độc tố ra khỏi máu, chúng có thể tích tụ dưới da, gây ra các phản ứng dị ứng như ngứa, mề đay, hay tình trạng mụn nhọt tái phát.

Khi nào bạn cần đi khám bác sĩ?

Nếu các dấu hiệu trên tăng dần về mức độ và kéo dài hơn một tuần mà không thuyên giảm, bạn nên tìm đến cơ sở y tế. Đặc biệt, cần đi khám ngay nếu có các biểu hiện nghiêm trọng hơn:

• Vàng da, vàng mắt: Đây là triệu chứng điển hình của bệnh gan, cho thấy nồng độ bilirubin trong máu tăng cao.
• Đau tức vùng hạ sườn phải: Cảm giác đau âm ỉ hoặc tức nặng ở vùng bụng trên bên phải, vị trí của gan.
• Phù chân, cổ trướng (bụng to): Do gan không thể sản xuất đủ albumin, một loại protein giúp giữ chất lỏng trong mạch máu.
• Dễ bị bầm tím hoặc chảy máu: Gan suy yếu làm giảm sản xuất các yếu tố đông máu.

Hậu quả nếu không được xử lý đúng cách

Nếu tình trạng suy giảm chức năng gan không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, có thể dẫn đến những biến chứng nguy hiểm.

Trước mắt, người bệnh sẽ phải đối mặt với tình trạng rối loạn tiêu hóa kéo dài, suy nhược cơ thể, giảm chất lượng cuộc sống.

Lâu dài, các tổn thương ở gan sẽ trở nên không thể hồi phục, dẫn đến các bệnh lý nghiêm trọng như viêm gan mạn tính, xơ gan (tế bào gan bị thay thế bởi mô sẹo), và cuối cùng là ung thư biểu mô tế bào gan. Ngoài ra, suy gan còn có thể gây ra các biến chứng ở các cơ quan khác như não (bệnh não gan), thận (hội chứng gan thận), và hệ tuần hoàn.

Khi có dấu hiệu nghi ngờ suy giảm chức năng gan, việc đầu tiên và quan trọng nhất là tìm đến bác sĩ chuyên khoa để được chẩn đoán chính xác. Quá trình này thường bao gồm các bước sau:

Đánh giá lâm sàng và xét nghiệm

Bác sĩ sẽ hỏi về tiền sử bệnh, thói quen sinh hoạt, các loại thuốc đang sử dụng và tiến hành thăm khám lâm sàng. Các xét nghiệm máu tổng quát, đặc biệt là bộ xét nghiệm chức năng gan (AST, ALT, GGT, Bilirubin, Albumin...) là chỉ định không thể thiếu để đánh giá mức độ tổn thương gan. Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như siêu âm bụng, CT scan hoặc MRI cũng có thể được yêu cầu để quan sát cấu trúc gan.

Xác định nguyên nhân chính

Dựa trên kết quả xét nghiệm và thăm khám, bác sĩ sẽ xác định nguyên nhân gây suy giảm chức năng gan, ví dụ như do virus, do rượu, do thuốc, hay do gan nhiễm mỡ... Việc tìm ra nguyên nhân là yếu tố then chốt để có phác đồ điều trị phù hợp.

Xây dựng phác đồ điều trị

Tùy thuộc vào nguyên nhân và mức độ tổn thương, bác sĩ sẽ đưa ra hướng điều trị cụ thể. Điều này có thể bao gồm việc sử dụng thuốc kháng virus (đối với viêm gan B, C), yêu cầu ngưng sử dụng rượu bia và các loại thuốc gây hại cho gan, điều chỉnh chế độ ăn uống, hoặc dùng các loại thuốc hỗ trợ chức năng gan. Trong những trường hợp nặng như xơ gan mất bù hoặc suy gan cấp, việc nhập viện điều trị là cần thiết.

Chế độ ăn uống tốt cho gan

Một chế độ dinh dưỡng khoa học là nền tảng vững chắc để bảo vệ và phục hồi chức năng gan. Nguyên tắc chung là lựa chọn thực phẩm tươi, nguyên chất và chế biến đơn giản để giảm gánh nặng chuyển hóa cho gan. Hãy tập trung vào việc tăng cường protein từ các nguồn lành mạnh như cá, thịt gà bỏ da, các loại đậu và đậu phụ. Protein cần thiết cho việc sửa chữa và tái tạo các tế bào gan bị tổn thương. Bổ sung chất béo tốt từ quả bơ, dầu ô liu, các loại hạt.

Đồng thời, cần hạn chế triệt để thực phẩm chế biến sẵn, đồ hộp, thức ăn nhanh chứa nhiều chất bảo quản, phụ gia và chất béo chuyển hóa.

Một thói quen tốt là ăn chậm, nhai kỹ để hệ tiêu hóa hoạt động hiệu quả hơn, giảm áp lực cho gan.

Đảm bảo ngủ đủ giấc và quản lý căng thẳng

Giấc ngủ là thời gian để cơ thể, bao gồm cả gan, tự sửa chữa và phục hồi. Cố gắng ngủ đủ 7-8 tiếng mỗi đêm. Thực hành các kỹ thuật thư giãn như thiền, yoga, hít thở sâu để giảm stress.

Tập thể dục đều đặn

Vận động thể chất nhẹ nhàng như đi bộ, đạp xe, bơi lội khoảng 30 phút mỗi ngày giúp cải thiện tuần hoàn máu, tăng cường trao đổi chất và hỗ trợ kiểm soát cân nặng, từ đó giảm tình trạng gan nhiễm mỡ.

Dùng thuốc giải độc gan từ thảo dược

Từ lâu, y học cổ truyền đã sử dụng nhiều loại thảo dược quý để hỗ trợ chức năng gan, dựa trên nguyên lý cân bằng âm dương và điều hòa khí huyết. Một trong những phương pháp luận quan trọng là "Sơ can, kiện tỳ, lợi thấp", có nghĩa là làm cho gan được thư thái (sơ can), tăng cường chức năng của hệ tiêu hóa (kiện tỳ), và giúp cơ thể đào thải các yếu tố gây ứ đọng, ẩm thấp (lợi thấp). Phương pháp này giúp giải quyết các triệu chứng như mệt mỏi, chán ăn, khó tiêu, vàng da.

Nhiều thảo dược đã được chứng minh có tác dụng tích cực trong việc hỗ trợ gan, chẳng hạn như:

• Diệp hạ châu, Nhân trần: Là hai vị thuốc quen thuộc, thường được dùng để hỗ trợ thanh nhiệt, giải độc gan, lợi mật, hỗ trợ trong các trường hợp viêm gan gây vàng da, mệt mỏi.
• Bạch thược, Đương quy: Có tác dụng bổ huyết, hoạt huyết, giúp nuôi dưỡng và cải thiện tuần hoàn tại gan.
• Bạch truật, Phục linh, Đảng sâm: Đây là nhóm thảo dược có tác dụng kiện tỳ, ích khí, giúp cải thiện chức năng tiêu hóa, giảm các triệu chứng đầy bụng, chán ăn, mệt mỏi do tỳ vị hư nhược.
• Trần bì, Cam thảo: Giúp điều hòa khí, hỗ trợ tiêu hóa và điều hòa công dụng của các vị thuốc khác trong bài thuốc.

Sự kết hợp hài hòa của các thảo dược này trong một số bài thuốc cổ phương nhằm tạo ra tác dụng tổng hợp: vừa bảo vệ và hỗ trợ tái tạo tế bào gan, vừa giải độc, chống lại các phản ứng dị ứng, mề đay, mụn nhọt, đồng thời cải thiện các triệu chứng toàn thân do suy giảm chức năng gan gây ra, đặc biệt trong các trường hợp do dùng nhiều bia rượu hoặc thuốc tây y.

Y học cổ truyền đã sử dụng nhiều loại thảo dược quý để hỗ trợ chức năng gan

Khi lựa chọn một sản phẩm giải độc gan từ thảo dược, người tiêu dùng cần chú ý đến các yếu tố sau:

• Nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng: Ưu tiên các sản phẩm của các công ty dược phẩm uy tín, có nhà máy sản xuất đạt tiêu chuẩn thực hành tốt sản xuất (GMP-WHO). Điều này đảm bảo sản phẩm được kiểm soát chặt chẽ về chất lượng và độ tinh khiết của nguyên liệu.
• Thành phần minh bạch: Sản phẩm cần ghi rõ ràng thành phần, hàm lượng của từng loại thảo dược. Hiểu rõ về công dụng của các thành phần sẽ giúp bạn lựa chọn sản phẩm phù hợp với tình trạng của mình.
• Tham vấn ý kiến chuyên gia: Điều quan trọng nhất là phải tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi quyết định sử dụng bất kỳ sản phẩm nào, đặc biệt nếu bạn đang có bệnh nền hoặc đang dùng các loại thuốc khác.

Hướng dẫn sử dụng và những lưu ý quan trọng

Để các sản phẩm từ thảo dược phát huy hiệu quả, việc sử dụng đúng cách là rất cần thiết. 

Thuốc giải độc gan từ thảo dược thường được khuyên dùng tốt nhất vào lúc đói để cơ thể hấp thu tối đa các hoạt chất. Liều dùng cần tuân thủ theo hướng dẫn của nhà sản xuất hoặc chỉ định của thầy thuốc. Một liều tham khảo phổ biến cho người lớn và trẻ em trên 12 tuổi có thể là ngày uống 2 lần, mỗi lần 2 viên. Đối với trẻ em từ 8-12 tuổi, liều có thể giảm xuống còn 1 viên mỗi lần, ngày 2 lần.

Một lưu ý quan trọng: Với từng bệnh nhân cụ thể, hiệu quả của một sản phẩm thảo dược cần được đánh giá sau một thời gian sử dụng nhất định. Nếu tác dụng không rõ rệt sau khoảng 10-15 ngày, người dùng nên tham khảo lại ý kiến thầy thuốc về việc tiếp tục hay ngưng dùng để tránh lãng phí và tìm kiếm giải pháp phù hợp hơn.

Ngoài ra, cần đặc biệt chú ý đến các trường hợp chống chỉ định. Một số sản phẩm thảo dược có thể không phù hợp với trẻ em dưới 30 tháng tuổi, trẻ có tiền sử động kinh hoặc co giật do sốt cao, phụ nữ có thai.

Kết luận

Suy giảm chức năng gan là một quá trình diễn biến âm thầm nhưng có thể để lại hậu quả nặng nề. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu, xác định đúng nguyên nhân và xử lý kịp thời là yếu tố then chốt để bảo vệ lá gan. Bên cạnh việc tuân thủ y lệnh, việc duy trì một lối sống lành mạnh, chế độ dinh dưỡng cân bằng kết hợp với việc sử dụng các biện pháp hỗ trợ từ thảo dược một cách hợp lý sẽ tạo nên một hàng rào bảo vệ vững chắc cho lá gan của bạn.

Hãy luôn lắng nghe cơ thể, thăm khám sức khỏe định kỳ và chủ động tìm kiếm sự tư vấn từ các chuyên gia y tế.